Home / Bilgiler / Mazı Arısı
SPONSORLU BAĞLANTILAR

Mazı Arısı

Sponsorlu Bağlantılar

Bazı böceklerin larvaları, meşe ağaçlarında çok görülen ‘elma’ve ‘bilye mazıları ‘nın ve yaban güllerinde beliren ’bezelyelerin oluşmasına sebep olur. Bunların arasında mazı arısı da vardır. Pek küçük olan bu böcekler, Zar kanatlılar (Hymenoptera) takımındandır ve Mazı arıları üst familyasını oluştururlar; küçük asalak yaban arısının çok yakın akrabalarıdır. Mazı arılarının %80’den fazlası meşelere, %7 kadarı da güllere dadanır. Mazı yapan diğer böcekler arasında bazı testere arıları mazı sinekleri ve mazı titrer sineklen ve birkaç yaprak biti vardır. Mazı arısında olduğu gibi, belirli cinsler genellikle bir tek tür bitkiyi sarar.

LARVA İÇİN BESİN VE SIĞINAK

Bütün mazı anları yumurtalarım bitkinin belirli bir kısmına tomurcuk, gonca, yaprak hatta kök gibi dokuların içine bırakır. Pek küçük olan larvalar yumurtadan çıkıncaya kadar bir etki görülmez. Ama o andan itibaren bitkinin larvayı saran dokusu anormal bir şekilde gelişir ve genellikle şişer. Böylece larva için hem besin, hem de sığmak sağlanmış olur. Bitki dokularının böyle düzensizce gelişmesine larvanın salgıladığı bir sıvının yol açtığı sanılmaktadır. Şişkinliğin boyu, rengi ve biçimi yumurtayı bırakan arının cinsine bağlıdır. Bazen birkaç yumurta bir arada dökülür. O zaman larvalar aynı mazmın içinde bir arada büyürler. Bilindiği kadarıyla ergin böcekler, hemen hemen yalnız bu cinslerin özelliği olan karmaşık hayat önemini tamamlamaya çalışırlar.

MAZI TÜRLERİ

Çok çeşitli mazı tipi vardır. Bunlardan ancak bazıları burada incelenebilir.

MEŞE ELMASI (YAŞ MAZI)

Meşe elması tam olarak geliştiği zaman sert, yuvarlak, meyveye benzer bir cisimdir. Çapı 2,5-5 santimdir. Açık kahverengi ya da pembe renktedir, haziran ve temmuzda olgunlaştığı zaman yarıldığı takdirde içinde birçok, genellikle 30 kadar larva olduğu görülür. Bunların her biri mazı dokusundaki küçük bir odacığın içindedir. Meşe elması, açık renkli mazı arısının hayat hikayesinin bir devresini temsil eder. Bu böceğin hayatı daha sonra anlatılacaktır.

BİLYE MAZISI

Adi mazı arısının neden olduğu bir urdur. Meşe mazılarının en iyi bilinenidir. Çok zaman yanlışlıkla ‘meşe elması’ denir. Ağustosta tan. geliştiği zaman rengi yeşildir. Çapı 2,5 santim den azdır. Yavaş yavaş kahverengine döner vı odunumsu bir hal alır. Yapraklar döküldükten sonra da dalda kaldığı için kolaylıkla görülür. İçinde mazı arısının sadece bir tek larvası bulunur. Eski mazıler da larvanın çıktığı delik görülebilir. Ama çok zaman birden fazla delik olur; bundan da mazının içinde başka asalakların yaşadığı anlaşılır. Bu mazı arısının erkekleri hiç bilinmez. Bunları bulmak için bir seferinde bir buçuk kilo mazı arısı toplanmış ve üretilmiş, ama yumurtadan çıkan 12.000 dişinin arasında bir tek erkek bile olmadığı görülmüştür.

ADİ PUL MAZISI

Temmuzda meşe yapraklarının alt yüzlerinde yuvarlak, düğmeye benzeyen cisimler görülür. Bunlar ortadan çıkan bir sapla yaprağa bağlanmıştır. Bu yüzden çok ufak, pek kısa saplı mantarlara benzerler. Bu meşe eşek arısının oluşturduğu iki tür urdan biridir. Her birinin içinde bir larva bulunur. Eylülde saplar kopar ve mazıları yere düşer. İçlerindeki larvalar kışı böyle geçirirler. Nisanda çıkan eşek arıları (sadece dişiler) tekrar ağaçlara tırmanarak bu sefer de ‘kuş üzümü’ mazılarını oluştururlar. Bunlar kuş üzümü salkımlarını andırır ve pul mazılara da hiç bir şekilde benzemez. Pul mazıları bunlardan, sonraki kuşak oluşturur. Kuşakların sırayla birbirlerini izlemeleri aşağıda daha etraflıca anlatılmıştır.

YOSUN MAZISI

Bu ‘nar bülbülünün iğne yastığı’ diye de bilinir. Yaban gülü fidanlarında beliren bu gösterişli ur da hemen hemen bilye mazısı kadar tanıdıktır. Larvaların içinde bulunduğu kısmın etrafı çatallı liflerden oluşan karmakarışık bir yığınla sarılıdır. Bu yığın önce yeşilken temmuz ve ağustosta parlak kırmızı bir renge bürünür. İçinde 50 ya da daha fazla hücre vardır. Her hücrede gül mazı arısının larvası bulunur.

ACAYİP BİR HAYAT HİKAYESİ

Mazı arılarının çoğunda, pul ve kuş üzümü urları bahsinde söz edildiği gibi, kuşakların sırayla birbirini izlediği görülür. Bu durum meşe elması eşek arısı ya da uçuk renkli mazı arısının birbirine benzeyen hayat hikayesinden de anlaşılır.

Meşe elması olgunlaştığı zaman içindeki larvalar da pupa devresine girer. Eşek arıları temmuzda pupa kabuklarını yiyerek deler ve dışarı çıkarlar. Bunların arasında hem erkekler vardır, hem de dişiler. Erkekler kanatlı, dişiler kanatsızdır. Çiftleşmeden sonra dişi ağacın gövdesinden sürünerek aşağıya iner ve toprağa girerek küçük lifli köklere erişir. Yumurtasını köklerin içine bırakır. Larvalar yumurtadan çıktığı zaman köklerde mazılar oluşur. Bunlar koyu kahverengi ve yuvarlaktır. Çapları 1,25 santimdir ve meşe elmasına da hiç benzemezler. Bunların içinden çıkan ergin eşek arılarının hepsi de kanatsız dişilerdir. Ağacın gövdesini bularak buradan yukarı tırmanırlar. Sürgünlerin ucuna erişerek yumurtalarını, uç tomurcuklarının içine çiftleşmeden, bırakırlar. Bu yumurtalar çatladığı zaman larvalar yeni meşe elmaları oluştururlar.

Pul ve kuş üzümü mazılarını oluşturan meşe eşek arısında sadece dişilerden oluşan kuşak nisanda ortaya çıkar. Bunlar kışı ağacın altındaki kuru yaprakların arasına düşmüş olan pul mazıların içinde geçirmişlerdir. Bu dişiler de döllenmemiş yumurtalar bırakırlar. Bu yumurtalardan çıkan larvalar kuş üzümü mazılarını oluşturur. Erginlerin de hem dişiler hem de erkekler görülür.

Bilye mazısını oluşturan adi cinsin hayat lıikayesi biraz esrarlıdır. Bil mazı eşek arısının erkeklerinin hiç bilinmediğinden söz ettik. Ama 1882 gibi tarihte bir böcekler bilimi uzmanı bodur meşede urlar oluşturan ve ‘yuvarlak bazı eşek arısı’ diye bilinen böceğin, aslında adi cinsin çift seksli kuşağı olduğunu iddia etmiştir. Bu iddia 1953’te de kanıtlanmıştır.

BESİN HER ZAMAN VAR

Herhangi bir mazı arısının larvası, etrafını sarmış olan urla beslenir.. Ergin eşek arısı ise herhalde sadece gerektiği zaman biraz sıvı içer.

Ağaçkakanların larvayı yemek için bilye mazılarım gagaladığı görülmüştür. Bazı kuşlarda, herhalde meyve sanarak, kuş üzümü mazılarını yerler. Ama mazı arısının en büyük düşmanı yumurtalarını urların içine bırakan diğer böceklerdir. Bunlardan bazılarının larvaları asalaktır. Asalaklar mazı arısının larvalarını canlı canlı ağır ağır yer. Diğerleri ise öldürerek hemen yiyip bitirirler. Diğer bir tip ise mazıyı larvalarla paylaşır vı uru oluşturan maddeyle beslenir. Ve böylece mazının asıl sahibinin besinini elinden almış olurlar. Ama larvaya başka türlü zarar vermez sadece larvanın bir hayli aç kalmasına sebep olur ve hayvanın gelişmesini engellerler. Ancak mazıyı paylaşan larvalar da her zaman istedikleri gibi yaşayamaz çünkü asalaklar ve etobur larvalar onlara da musallat olur. Ayrıca asalakların sırtından geçinen bazı yaratıklar da vardır. ‘Aşırı asalak’ denen bu cinsler diğerlerini yiyecek şekilde özel olarak gelişmişlerdir. Uru asıl sahibiyle paylaşanlar genellikle diğre mazı eşek arılarının larvalarıdır. Asalak olanlar ise tırtıllar ve küçük asalak eşek arılarıdır. Yosun mazısı kışın sonlarında toplandığı ve ıslak kuma kapatılmış kavanozlara konduğu takdirde küçücük eşek arılarından oluşan ilginç bir grup ortaya çıkar. Böyle bir deney de böceklerin sadece dörtte birinin gül mazı arısı yani uru oluşturan cinsten oldukları görülmüştür. 16.000’den fazla olan bu böceklerin %1’inden daha azının erkek olduğu da anlaşılmıştır. Gül mazı arısında kuşakların sırayla birbirlerini izlemesi yöntemi yoktur.

MÜREKKEBİNİZİ KENDİNİZ YAPIN

Çok görülen, tanıdık meşe ‘bilye’si ve bunu yapan adi mazı arısı boya endüstrisinde ve mürekkep yapımında kullanılmıştır. Gerekli kimyasal madde mazıda bulunan tanen asididir. Hatta isteyen herkes bilye mazısın dan mürekkep yapabilir. Bunun için bütün gereken 100 gram kadar mazıyı çekiçle vurarak biraz ezmek ve sonra da bir litre sıcak suya atmaktır. Mazılar 24 saat böyle bekletilir. Sonra 42 gram demir sülfat alınır ve 25 gramdan daha az miktarda arap zamkı biraz suda eritilir. Mazı suyu bir bezden süzülür ve buna diğer malzeme katılır. Karışıma birkaç damla asit fenik konur.

 

 

SPONSORLU BAĞLANTILAR

About volkan

Check Also

Kabuklu Deniz Ürünlerinin Enfeksiyonları

Kabuklu Deniz Ürünlerinin Enfeksiyonları

Deniz mahsullerinin bulaşıcı olmasını açıklayan değişik faktörler vardır. Kabuklu deniz ürünleri, deniz altındaki doğal barınaklarda …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir