Home / Bilgiler / Pire
SPONSORLU BAĞLANTILAR

Pire

Sponsorlu Bağlantılar

Pire ufak, asalak, kanatsız bir böcektir. Vücudu yassı olduğu için konağın tüy ya da kıllarının arasına kolaylıkla girer. Bacakları bu çevrede hızla ilerleyebilmesi ve ayrıca güçlü bir şekilde sıçrayabilmesi için değişiklik geçirmiştir. Sert derisi hayvanı konağın kaşımaların dan iyice korur. Pire’ adı, böceklerin Pireler takımına giren her cins için kullanılır. Bu takıma giren binden biraz fazla cins vardır. Pireler takımı diğer böceklerden tamamiyle ayrıdır. Ama pirenin atalarının kanatlı olduğunu ve belki de akrep sinekleriyle bir akrabalıkları bulunabileceğini gösteren belirtiler vardır. Bütün pirelerin erginleri memeliler ve kuşların üzerinde kan emen asalaklar halinde yaşar. Larvaları, ergin böceklerin konakları olan hayvanların inlerinde ya da yuvalarında döküntüler ve çöpler arasında gelişir. Yarım milimetre boyundaki beyaz yumurtalar, böceğin cüssesine göre iri sayılır. Larva küçük, beyazımsı bir kurttur. Bacakları yoktur ama bir çift kısa duyargası ve ısırıcı çeneleri vardır. Pupa, kozada gelişir. Pirelerin birkaç cinsi de fazla hareketli değildir. Bir noktaya yapışarak orada beslenir, hatta konağın derisinin içine de girerler. Tropiklerde yaşayan ‘gömülen pire’ bunun bir örneğidir.

SEÇİLECEK HEDEFLER

Pireler çoğunlukla içinde yaşayıp üreyebilecekleri in ya da yuvalan olan veya belirli yerlerde kalabalık gruplar halinde toplanan memeliler ve kuşları sarar. Bilinen cinslerin çoğu inler ya da kovuklarda yaşayan kemirgenlerin asalaklarıdır. Böcek yiyen hayvanlara ve yarasalara da çok dadanırlar. Maymunlarda genellikle hiç pire olmaz. Pireler samur gibi suda yaşayan memelilere saldırmazlar. Toynaklı hayvanlar arasında daima dadandıkları birkaç türden biri de domuzlardır.

Kuşlara gelince, pireler bunların içinde en çok kovuklara yuva yapan ağaçkakan, baştankara ve kum kırlangıcına saldırır. Kuşların içinde pirelerin en fazla sardığı belki de kum kırlangıcıdır. Kaya güvercini ve ondan gelen evcil türde özel bir pire bulunur. Güvercin piresi. Ama bu asalak orman güvercinine geçmez. Belki de bunun sebebi kaya güverciniyle evcil türün kovuklara ve rafımsı çıkıntüara yuva yapmalarıdır. Buna karşılık orman güvercini ağaçlara sepet gibi, açık yuvalar yapar.

Pirelerin bir tek konağı seçmesi aslında olağanüstü bir durumdur. Hem kaya güvercininin, hem de kum kırlangıcının pireleri bir cinsten başkasıyla ilgilenmez. Ama aslında pirelerin çoğu çeşitli konakların üzerinde beslenir ve ürerler. İnsan piresi (Pulex irritans) domuzlarda da görülür. Tavuk piresi değişik birçok kuşun üzerinde de yaşar. İnsanlar da dahil olmak üzere, memelilerin kanıyla da beslenebilir.

HASTALIK TAŞIYICI

Pireler üreme konusunda bir ilişkileri olmayan konaklara da rahatlıkla geçebilirler. Bir insana sıçrayan bir kedi piresi onu kolaylıkla ısırır. O korkunç hıyarcıktı vebayı daha çok normal olarak sıçanlarda bulunan belirli bir pire geçirir. Bu sıçan piresi, konak vebadan öldüğü zaman onu terk eder ve temizlik ölçüleri yüzünden evlerinde çok sayıda, fare yaşayan insanlara atlar. Vebaya sebep olan Yersin basili farelere de, insanlara da aynı derecede korkunç bir etki yapar. Bu basil fareden insana, ya da insandan fareye pirenin salyasıyla bulaşır. Orta Çağ’da hemen her evde fareler vardı ve korkunç veba ya da ‘kara ölüm’ salgınları milyonlarca insanın can vermesine yol açıyordu.

Gömülen pirenin dişisi, insan olan konağının derisine girer. Hem dişi ve hem de erkek erginlik dönemine çok küçük pireler halinde başlar, evlerde tozların arasında sıçrayıp dururlar. Dişi, çiftleşmeden sonra insanın ayak tırnaklarının altındaki deriye gömülür. Gelişerek bir bezelye tanesi kadar olur. Pireyi yaralar açılmadan ya da mikrop lambalar yüzünden iltihap toplatma dan çıkarmak çok zordur. Taraklı pire, kümes hayvanlarını sarar. Dişiler tavukların başındaki çıplak deriye toplanır ve oraya yapışarak bir daha ayrılmazlar. Bu pirenin konak seçmesi gerçekten acayiptir. Kümes hayvanlarına ve çeşitli küçük memelilerin kulaklarına dadanır, özellikle kirpiyi çok sararlar.

GECİKEN ÇATLAMA

Dişi pire yumurtaları konağın yuvasına ya da postuna veya tüylerinin arasına bırakır. Hayvan silkelendiği zaman yumurtaların çoğu yine yuvarın içine düşer. Hemen bütün pireler gelişerek yumurtlamadan önce kanla beslenmek zorundadır. Küçücük, kurta benzeyen larvalar konağın yuvasında ya da evlerin tozlu köşelerinde kir ve döküntüyle beslenir. Bunların arasında kurumuş kan da vardır. Larvalar iyice gelişince kozalar örerek pupa evresine geçerler. Pupalar çok zaman uzun sürelerle hareketsiz yatarlar. İçlerinde insan piresinin de bulunduğu bazı cinslerde bu pupalar hareket ve titreşime karşı duyarlıdır titreşim ve hareket hayvanların kabuktan çıkmasını sağlar. Kamp kurmaya çıkan ve o sırada aylar önce terk edilmiş bir eve giren kimseleri pire sürüleri karşılar. Bunlar bu insanların dolaşması ve ağır bavullarını yere atmaları yüzünden pupaların dan çıkmışlardır. Bu hal çok dikkat çekici bir uyum sağlama durumudur.

ÖZEL AĞIZ PARÇALARI

Pirenin de diğer kan emen böcekler gibi ağız parçaları bu iş için özel bir şekilde gelişmiştir. En önemli parça, cerrah miline benzeyen üç bölümün oluşturduğu ince borudur. Bu iğnelerden biri önde, ikisi yanlardadır. Deriyi daha iyi delebilmek için uca doğru testere gibi dişli bir hal alırlar. Pire, kam emmeden önce pıhtılaşmayı önlemek için bir ’salya’ akıtır. Pire ısırdığı zaman kaşıntıyı yapan budur. Hastalık almış pire aynı yolla taşıdığı hastalığı da bulaştırır. Yani mikroplar pirenin salyasıyla konağın kanına geçer. Pire çok oburdur, emdiği kanın ancak pek az bir kısmını sindirir, geri kalan kan, hiç değişmeden barsaktan dışarı atılır.

ASALAK ASALAĞI YER

Konak, az sayıda pireyi devamlı olarak yakalar ve yer. Özellikle postunu yalar, temizler ya da tüylerini düzeltirken. Bu başka bir asalağa da yarar sağlar. Köpek ve kedilerde bulunan adi şerit hayatının bir kısmını köpek piresinde geçirir. Şeridin bir konaktan diğerine geçebilmesi için de pirenin yenmesi gereklidir. Pirenin daha etkili bir düşmanın bir çeşit kurttur. Bu hayvan pirelerle beslenir. Bir de çeneli kın kanatlı diye tanınan türden küçük böcekler de çoğu zaman kuş yuvalarında bulunur. Bunlar da ergin pireleri ve larvalarını yerler.

OYUNCU PİRELER

‘Pire sirki’ bir zamanlar köy panayırlarındaki eğlencelerin en bilinenlerinden biriydi. 50-100 yıl önce öyle pek gelişmiş eğlence çeşitleri yoktu. O sırada insan piresi çok sayıda vardı ve tanıdık bir böcekti. Günümüzde bir pire sirkinin sahibi hem seyirci hem de yeteri kadar insan piresi bulmakta güçlük çeken ve bu yüzden insanlar tarafından kolaylıkla beslenemeyen kedi ya da köpek pireleriyle yetinmek zorunda kalır. Eskiden bir pire sirki sahibi insan piresi yetiştirir ve onları kendi kolunda beslerdi. Bu kimsenin ustalığının en önemli yanı küçük üç tekerlekli bisikletler ve savaş arabaları yapabilmesiydi. Bunlar pirelere öyle bir biçimde takılırdı ki böcek yürüdüğü zaman bu taşıtlar da hareket ederdi. Diğer ince bir iş de pirelerin çok ince altın ya da gümüş tellerle bu taşıtlara ‘koşulmasıydı’. Aslında pireler ne eğitilir, ne de yetiştirilirdi. Tabii sirk sahibi hünerleri arasında bunu her zaman sayardı, o da başka. Adam aslında çeşitli şekillerde hareketleri engellenen pirelerin doğal davranışlarından yararlanırdı. Pire sirki yönetenlerin gerçek hünerleri küçücük araçlar yapabilmelerindeydi. Bunlardan biri bir grup pire tarafından çekilen, Pireler düello yapıyor ve araba yarıştırıyor.

Pirenin nispeten iri olması ve hızla atlaması Sokrates’ten beri bilginleri düşündürmüştür. Son zamanlarda pirenin atlama organında güçlü kaslar ve tendonlardan başka ‘resilin’den oluşan bir başlığın da bulunduğu anlaşılmıştır. Resilin, kauçuğa benzer bir proteindir; sıkıştırılıp sonra da birdenbire gevşetildiği zaman iyice büzülen kasların çoğundan daha çabuk güç sağlar. Resilin genellikle yusufçuk ve göçebe çekirge gibi uçan böceklerin kanat eklemi bağlarında bulunur. Bu proteinin pirenin göğsünde bulunması hayvanın kıllar ve tüyler arasında yaşarken hızım artırmak için bir uçuş mekanizmasını değiştirerek geliştirdiğini gösterir. Ergin pire şaşılacak kadar uzun ömürlüdür. Devamlı olarak insan kam verilen bir pire 513 gün yaşamıştır. Bir Rus kuş piresinin 1.487 gün yani dört yıldan biraz daha uzun bir süre yaşadığı söylenmektedir.

SPONSORLU BAĞLANTILAR

About volkan

Check Also

Kabuklu Deniz Ürünlerinin Enfeksiyonları

Kabuklu Deniz Ürünlerinin Enfeksiyonları

Deniz mahsullerinin bulaşıcı olmasını açıklayan değişik faktörler vardır. Kabuklu deniz ürünleri, deniz altındaki doğal barınaklarda …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir