Home / Bilgiler / İpek Böceği
SPONSORLU BAĞLANTILAR

İpek Böceği

Sponsorlu Bağlantılar

İpek böceğinden bu ipliğin ticari bir şekilde elde edilmesinde yararlanılır. Ticari alanda kullanılan dut ağacı ipek böceğidir (Bombyx moru). Bu hayvan, vatanı Çin olan, orta boyda, açık renkli bir güvedir, îpek böceğigiller familyasından olan akraba cinsler Asya ve Afrika ‘da yaşar Ama batı Avrupa’da yoktur. Tamamiyle evcilleştirilmiş tek böcek budur. Birçok evcil ipek böceği ırkı ve çeşidi doğal çevrede başlarının çaresine bakamazlar ya da yaşayamazlar. Artık bu cinsin yabani çevrede yaşayanı hiç bilinmemektedir. Larvanın besini dut yaprağıdır. Böcek pupa devresine geçmeye hazır olduğu zaman kalın, güçlü ipekten bir koza örer. Bu koza 300 metre kadar boyunda açık sarı bir tek telden oluşur. Koza yine bir tek tel halinde sarılabilir ya da çözülebilir. Atalarına en yakın olduğu sanılan ipek böceği ırklarında yılda bir kuşak oluşur. Bunlar kışı yumurta halinde geçirirler.

EVCİL İPEK BÖCEĞİ

İpek endüstrisinde larvaya ‘ipek böceği’ yumurtaya da ‘tohum’ adı verilir. Yumurtalar kışın ısısı düşük bir yerde korunur. Dut yaprağı bulunacak mevsim gelir gelmez yumurtalar ısısı 18° olan bir yere taşınır, sıcaklık ağır ağır 25°’ye çıkarılır. Yumurtalar çatladığı zaman larvalar bu ısıda tutulur ve 42 gün beslenir. Böcekler dört defa deri dökerler. Larva her deri değiştirme sırasında 24 saat hareketsiz kalır ve besin de almaz. Larvalar iyice geliştikleri zaman hiç besin almaz olurlar. Başlarını sağa sola, koza örer gibi sallarlar. O zaman larvalara tırmanmaları için çalılar sağlanır. İpek böcekleri ince dallar arasında kozalarını örmeye başlarlar. Sonra bu kozalar, içlerindeki pupaların öldürülmesi için buhar ya da sıcak havaya tutulur; ondan sonra ipek çözülür.

28 gram ağırlığında yumurta ya da ‘tohum’ dan 30.000 larva çıkar. İyi bir bakımla bunların beş buçuk kiloya yakın ipek vermeleri gerekir. Larvalar o sırada bir ton dut yaprağı yerler. Bir ipek böceği yumurtadan çıktığı anla, tam büyüdüğü evre sırasında ağırlığını 10.000 katı artırır.

Seçerek üretme yöntemiyle daha iri koza ve iyi cins ipek elde edilmesine ve böceklerin daha uysal ve yönetilir bir hale sokulmasına çalışılmıştır. Şimdi ipek böceklerinin dolaşmak ya da saklanmak konusunda iç güdüsel bir istekleri yoktur. Açık tepsilerde büyütülebilirler. Her kelebek uzmanının bildiği gibi doğal çevrelerinde yaşayan bütün güvelerin larvalarının insanlar tarafından yetiştirildikleri zaman dikkatle kafeslerde saklanmaları gerekir. İpek güvelerinin iyi gelişmiş kanatları vardır ama uçamazlar. Bu tür evcil ipek böcekleri yüzlerce yıl Çin’de beslenmiştir. Onun için vahşi türlerin soyunun o ülkede tükenmiş olmasına şaşmamak gerekir. Evcilleştirmenin ilk süresinde herhalde yabani türlerle, atılmış ya da kaçmış olan ehli hayvanlar sık sık çiftleştiler. Bunun sonucu olarak da yabanıl tür yozlaştı. Çünkü evcilleştirilmiş bir böcek için gereken ama yabani bir cins için tehlikeli ve hatta öldürücü olan nitelikler jenetik bir bulaşmaya doğada yaşayanlarda da görüldü. Böceğin atalarının orta Asya’nın Çin’ in ilk ipek üreten bölgelerinden uzak olan bazı

kesimlerinde hayatlarını sürdürmemiş olması şaşılacak bir durumdur. Belki bu güve hala yaşıyor-dur ve böcekler bilimi uzmanları onu günün birinde bulacaklardır.

KENDİ İPEK BÖCEĞİNİZ

Yetiştirip üretme bakımından ipek böcekleri diğer güveler ve kelebekler kadar ilginç değildir. Ama yaradılışların da var olan uysallıkları dolayısıyla bunları yetiştirme daha kolaydır. Yumurtaları, dut ağaçları yapraklandığı zaman, yani ilkbaharda satın almak daha doğru olur. Eğer yumurtalar daha önce alınırsa bunları uygun mevsim gelinceye kadar buz dolabında saklamalıdır. Yumurtalar çatladıktan sonra küçük tırtılları karton bir kutu kapağının içine ya da gazetelerden yapılmış bir tepsiye koymalıdır. Bu kapak ya da tepsiye daha önce şeritler halinde kesilmiş dut

yapraklarının dizilmesi gerekir. Yaprakların böyle şeritlere ayrılmasıyla larvaların beslenmeleri için daha çok ‘kenar’ sağlanmış olur. Tırtıllar evin her zamanki ısısında rahat ederler ama ticari amaçla yetiştirilenlerden daha ağır büyürler. İpek böcekleri hafifçe solmuş marul yapraklarıyla da beslenebilir. Ancak larvalar dut yaprağı yedikleri zamanki kadar gelişemezler. Eğer başlangıçta dut yapraklarıyla beslenmeye başlamışlarsa, ondan sonra marul da yemezler.

Bir larva beslenmekten vazgeçtiği, bir yaprağın üstünde ya da tepsinin dibinde hep ayın yerde kaldığı takdirde tırtıl deri dökmeye hazırlanıyor demektir. Eğer larva 24 saat kadar süren bu devrede rahatsız edilir ya da yerinden oynatılırsa ölür. Deri dökme işlemini seyretmek için tırtılı daima göz hapsinde tutmaya değer. Çünkü işlem çok ilginçtir ve sadece birkaç dakika sürer.

Larvalar tam boylarına eriştikleri yani yaklaşık 5 santim uzunluğunda oldukları zaman, köşelere giderek, sanki bir şey arıyormuş gibi kafalarını sallayıp sallamadıklarına dikkat etmeli, her biri ayrı ayrı, yuvarlanarak koni haline getirilmiş ve iğnelenmiş bir kağıda konmalıdır. O zaman ipek-böcekleri koza yapmaya başlar. On gün sonra koni usulca silkilmelidir. Bundan bir tıkırtı geldiği takdirde kozanın içinde bir pupa olduğu anlaşılır. Artık ipeği çözmenin zamanı gelmiştir. Güvenin çıktığı bir koza işe yaramaz. Çünkü güve dışarı’çıkabilmek için kozanın bir ucunu deler. Bu yüzden de bir tel iplik halindeki ipeği birçok yerden konarmış olur.

İpeği çözmek için kozayı alarak üstteki gevşek kıvırcık tüyümsü iplikleri çıkarmak gerekir. Böylece koza düzgün ve katı bir hal alır. Bu koza yarı sıcak suya atılarak, yarım saat bırakılır. Sonra ipek yanlardan her seferinde birkaç iplik halinde çekilir. Sonunda insan artık çektiğinin bir tek iplik olduğunu görür. Bütün kozayı oluşturan tek ipek telidir bu. İpek bir makaraya ya da bir karton parçasına sarılabilir. Birkaç kozayı aynı anda çözerek, ipekleri sarmak daha iyi olur. Çünkü böylece sonunda daha fazla ipek elde edilmiş olur. İpek sarılırken kozaların suyun içinde yuvarlanması sağlanmalıdır. İpeğin hepsi kozadan çıkarılamaz. Çünkü ipliğin içe gelen kısmı daha sıkıca yapıştırılarak tüylendirilmiştir. Dikkatli davranıldığı takdirde açık sarı parlak ipekten bir yumak elde edilir. Bu işlem sonucu pupalar zarar görmez ve bunlar içlerinden güveler çıkıncaya kadar tutulabilir.

İPEĞİN TARİHÇESİ

İpek endüstrisi Çin’de doğdu. Hikayeye göre  M.Ö. 2140 yılında İmparator Huang Ti’nin karısı tarafından resmen tanıtıldı. Bu sır 2.000 yıl kadar saklandı ama M.S. III. yüzyılda Kore yoluyla Japonya’ya ulaştı. Kısa bir süre sonra Hindistan’da ipek böcekleri üretilmeye başlandı. Bu üretim, kuzeydoğuda Brahmaputra vadisinde başladığına göre tohumlar karadan, doğruca Çin imparatorluğundan getirilmiş olmalıdır.

Hristiyanlık çağının başlarında Roma imparatorluğuyla doğu arasında yapılan ticaret sırasında satılan en pahalı mallardan biri de ipekti. İmparator Justinynus (482-565) ipek ticaretini tekeline aldı. Çin’de oturmuş olan İranlı iki keşişi ipek üretme yöntemini Bizans’a getirmeleri için doğuya yolladı. Keşişler bunu başardılar. M.S. 550 yılında yumurtaları bambu boruların içinde Çin’den kaçırdılar. Ondan sonra Avrupa’da ipek endüstrisi kuruldu. VIII. yüzyılda ve ondan sonra Avrupa’yı fetheden Araplar ya da Mağribiler ipekçiliği hem batı Avrupa’ya, hem de Anadolu’ ya götürdüler. Avrupa’da, Fransa ve İtalya daima en fazla ipek üreten ülkeler oldu. Son yıllarda doğal ipek üretimi sentetik liflerle rekabet yüzünden çok zarar gördü. Şimdi en önemli endüstri Japonya’da bulunuyor. Bu ülkede bu endüstri hem çok çalışma, hem de fabrikalarda etkili üretim yöntemlerinin uygulanması sayesinde yaşatılmaktadır.

DİĞER İPEK GÜVELERİ

İpek böceğigillerin diğer üyelerinden hiçbiri ipek üretiminde başarıyla kullanılamamıştır. Ama dut ipek böceğiyle bir akrabalıkları bulunmayan ve Atlas ve büyük tavus güvelerini içine alan Dev ipek böceğigiller familyasından olan birkaç cins Hindistan, Çin ve Japonya’da küçük bir endüstrinin temelini oluşturmuştur. Bunların en önemlisi’ tussor ve muga ipeğini üreten antera türünden iri güvelerdir. Bunların arasında A. perni, A. militta ve A. pafya ve bir Japon türü olan  vardır. İpek üreten diğer bir Hint türü de dev Atlas güvesinin akrabası olan Eridir.

Son yıllarda iri ve güzel güveler Avrupa ve Kuzey Amerika’daki satıcıların ilgisini çekmeye başlamıştır. Bu tüccarlar güveleri getirtmekte ve sonra da yumurta ve pupalarını satmaktadırlar. Bunları, şahane güveler ve bu hayvanların olağanüstü larvalarını görmek zevkine erişmeyi isteyen doğa uzmanları almaktadır. Bu böcekler için besin genellikle yerel bitkilerden sağlanabilir. Antera cinslerinin çoğu meşeyle beslenir. Daha birçok değişik dev ipek böceği getirtilmektedir. Ama bu familyadaki güvelerin çoğu kullanılabilecek ipek üretmezler. Bunlar ne gerçek ipek böceğine benzerler, ne de onunla akrabadırlar.

SPONSORLU BAĞLANTILAR

About volkan

Check Also

Kabuklu Deniz Ürünlerinin Enfeksiyonları

Kabuklu Deniz Ürünlerinin Enfeksiyonları

Deniz mahsullerinin bulaşıcı olmasını açıklayan değişik faktörler vardır. Kabuklu deniz ürünleri, deniz altındaki doğal barınaklarda …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir